เราควรเลิก ‘ทำดี’ ได้แล้ว

เราควรเลิกสอนเด็กให้ทำความดีได้แล้ว…

เพราะ ‘ความดี’ ไม่มีนิยามที่แน่นอนตายตัว ไม่มีมาตรฐานความดีที่เป็นสากล เราทำได้อย่างมากที่สุดคือบอกว่าการกระทำแบบไหนคือความดี และการกระทำแบบไหนไม่ใช่ความดี โดยที่การจะตัดสินได้ว่าการกระทำไหนคือความดี ขึ้นอยู่กับบริบททางสังคม วัฒนธรรม และการตัดสินประเมินค่าของแต่ละคน ในโลกนี้จึงมีสิ่งที่เป็นความดีประมาณพันล้านแปดอย่าง 

เมื่อเป็นดังนี้ ปัญหาทางศีลธรรมจึงตามมาว่า การกระทำหนึ่งจึงเป็นความดีสำหรับคนหนึ่ง แต่ไม่ใช่ความดีสำหรับอีกคนหนึ่ง และไม่มีใครผิดใครถูก เพราะแต่ละคนมีเหตุผล มีคุณค่าที่ตัวเองยึดถือ และเพราะเราไม่มีมาตรวัดความดีที่เป็นสากล ทางเดียวที่พอจะทำให้ตัดสินได้คือกำหนดกรอบที่ใช้มอง หรือหลักการในการตัดสิน เช่น จะมองที่ผลแบบประโยชน์นิยม มองที่เจตนาแบบค้านท์ มองที่ ‘เรื่องเล่า’ แบบสตรีนิยม หรือมองแบบอื่นๆ

ยิ่งไปกว่านั้น หากเป็นกรณีที่ไม่มีใครเห็น คนเราจะทำสิ่งที่เรียกว่าความดีไหม? หรือ คนเราจะทำสิ่งที่เรียกว่าความชั่วเมื่อมีโอกาสไหม? คำตอบคือ ทำ หากคนคนนั้นเห็นแก่ตัว ซึ่งก็มีผู้เชื่อว่ามนุษย์ทุกคนมีความเห็นแก่ตัวอยู่ในสันดาน เพราะฉะนั้นหากทำ ‘ความดี’ ไปแล้วไม่มีใครเห็น ไม่มีใครยกย่อง ก็ไม่รู้จะทำไปทำไม สู้ทำ ‘ความชั่ว’ ดีกว่า เพราะทำแล้วไม่โดนจับได้ ไม่มีใครรู้ แถมตัวเองยังได้ประโยชน์อีก ดังนั้น เมื่อมนุษย์อยู่ใน ‘ความมืด’ มนุษย์จึงไม่จำเป็นต้องทำ ‘ความดี’

การทุจริตคอรัปชันที่เป็นปัญหาแห่งชาติก็ใช้หลักการนี้ กล่าวคือ เงินที่คอรัปชันเป็นเงินก้อนโตที่เอาไปทำอะไรก็ไม่มีใครรู้ เอาไปทำ ‘สิ่งที่ดี’ ก็ไม่มีใครสนใจ อย่ากระนั้นเลย พวกเราที่มีส่วนรู้เห็นในเงินก้อนนี้ มา ‘ร่วมมือ’ กันดีกว่า ผลประโยชน์จะได้ตกเป็นของพวกเรา ความลับก็ไม่รั่วไหลด้วย เพราะถ้าไม่มีใครพูด ใครจะไปรู้ ใครจะไปเดือดร้อน

ดังนั้นแล้ว การสอนให้ทำ ‘ความดี’ จึงเปล่าประโยชน์โดยสิ้นเชิง

สิ่งที่ควรสอนมากกว่าคือ สอนให้ฝึกที่จะไม่เห็นแก่ตัว ถึงแม้เราจะเชื่อว่า ความเห็นแก่ตัวเป็นธรรมชาติของมนุษย์ หรือเป็นธรรมดาของสัตว์โลกที่ต้องเอาตัวรอด รักษาธำรงเผ่าพันธุ์ แต่เราก็เชื่อด้วยว่า มนุษย์ (หรือสัตว์) ฝึกฝนได้ เอาชนะ ‘ธรรมชาติ’ ของตัวเองได้ กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ มนุษย์สามารถฝึกตัวเอง (หรือถูกฝึก) ให้เห็นแก่ตัวน้อยลงได้ คือลดลงไปอยู่ในระดับที่ผลประโยชน์ของ ‘เพื่อนร่วมโลก’ และความต้องการของตัวเองมาพบกัน (แต่ถ้าบอกว่า มนุษย์จะต้องไม่เห็นแก่ตัวโดยสิ้นเชิง อันนี้มนุษย์จะต้องตาย เช่น ไม่กินอาหารอะไรเลย เพราะการกินเป็นการเบียดเบียนชีวิตอื่น)

คำถามสำคัญที่ตามมาคือ เราควรเห็นแก่ตัวระดับไหน? คำถามนี้ตอบได้ด้วยการเปลี่ยนคำถามเป็น ‘เราควรเห็นแก่ส่วนรวมระดับไหน?’ หรือคิดอย่างง่ายคือ ลองสมมติว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งใน ‘ส่วนรวม’ ดู

ตัวอย่างเช่น เราไปวิ่งที่เครื่องวิ่งในฟิตเนสที่ไม่มีกล้องวงจรปิด แล้วในช่องใส่กระติกน้ำ มีหูฟังยี่ห้อ Visang ม้วนเก็บเรียบร้อยในกล่องเล็กๆสีดำวางอยู่ เราควรหยิบหรือไม่? มีเราคนเดียวที่รู้เห็น ควรเก็บไว้เป็นของตัวเองหรือไม่?

ถ้าคิดแบบ ‘ทำความดี’ แน่นอนเราจะหยิบทั้งๆที่รู้อยู่แก่ใจว่ามันไม่ใช่ของเรา และรู้ทั้งรู้ว่ามันมีเจ้าของและเจ้าของลืมมันไว้ ไม่ได้ตั้งใจจะแจกให้ใคร เราจะหยิบ เพราะเราได้หูฟังฟรีๆมาอันหนึ่งโดยที่ไม่เสียอะไรเลย เมื่อไม่มีใครเห็นจึงไม่มีความจำเป็นต้องส่งคืนที่เคาน์เตอร์

ถ้าคิดแบบ ‘ไม่เห็นแก่ตัว’ เราก็จะถามตัวเองว่า ถ้าเราเป็นเจ้าของหูฟังอันนี้ แล้วนึกได้ว่าลืมหูฟังไว้ที่นี่ แต่กลับมาตามหาแล้วไม่เจอ จะเป็นอย่างไร ถ้าเราเก็บหูฟัง ‘ฟรี’ อันนี้ไว้เป็นของตัวเอง แล้วจะมีคนเดือดร้อน เราจะเก็บมันไหม? เราอาจมีความสุขที่ได้หูฟังมาใช้ฟรีๆ แต่คนอีกคนที่จะต้องมีความทุกข์ล่ะ เราควรคิดถึงเขาไหม?

ป.ล. ฉันจำได้แม่นว่าลืมหูฟังอันนี้ไว้ที่ฟิตเนสคณะวิทย์กีฬาฯ เมื่อวันศุกร์ที่ 27 กันยายน 2557 ตอนเที่ยง แต่พอไปตามหาแล้วไม่เจอ ไม่มีฝากไว้ที่เคาน์เตอร์ ฉันจึงพยายามทำความเข้าใจผู้ที่ ‘หยิบ’ หูฟังอันนี้ไป ว่าเขาคิดอะไรจึงหยิบไป และมองไปว่าการสอนให้ทำความดีนี่แหละเป็นปัญหา จึงได้เขียนบทความนี้ออกมา

ขออุทิศบทความนี้ให้แก่หูฟัง Visang ในกล่องกลมสีดำมีซิป ที่หายไปของฉัน ขอให้ผู้ขโมย (ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลอะไร) มีความสุขกับการใช้มันอย่างที่ฉันเคยมีความสุข ขอให้รักและผูกพันกับมันให้ได้เท่ากับฉัน ทะนุถนอมและทำความสะอาดบ่อยๆ ถ้าไม่ชอบมัน ก็เอามาคืนที่เคาน์เตอร์ได้ แต่ถ้าชอบ ก็ขอให้อย่าลืมมันไว้ไม่ว่าจะที่ไหน มิเช่นนั้นแล้วคุณจะสูญเสียมันไปตลอดกาล

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s